Historia Katalonii

STAROŻYTNOŚĆ

  • ok. 700 p.n.e. - Iberowie osiedlili się na żyznych terenach miedzy Riu Llobregat (południe) a Riu Besos (na północy).
  • ok. 600 p.n.e. - na Półwysep Iberyjski przybyli Grecy; zbudowali swoją kolonię Empórion na Costa Brava
  • ok. 300 p.n.e. - do Katalonii dotarli Kartagińczycy
  • 264 p.n.e. – rozpoczęła się pierwsza wojna punicka; Kartagina chciała uczynić z Półwyspu Iberyjskiego bazę militarną i gospodarczą w walce z Rzymianami;
  • 218 p. n. e. – w Empórion wylądowali Rzymianie; rozpoczął się podbój całej Hiszpanii przez Republikę
  • 27 – 14 p.n.e. – nowy podział Hiszpanii na trzy prowincje – Baetica, Lusitania, Tarraconensis;
    stolicą trzeciej, największej prowincji była Tarraco (dzisiejsza Tarragona)

ŚREDNIOWIECZE

  • 476 n.e. Wizygoci przybyli do wsch. Hiszpanii i zdobyli Barcelonę
  • 711 r. – inwazja Arabów na Płw. Iberyjski; wkrótce opanowali cały region oprócz Asturii i Pirenejów;
  • 785 r. – Frankowie zajęli Gironę
  • 801 r. – Barcelona zdobyta przez Franków
  • VII-IX w. Frankowie utworzyli Marca Hispànica (Marchię Hiszpańska); przez dwa wieki te ziemie stanowiły prowincję państwa Franków
  • IX - X w. – pierwsze wzmianki o regionie Katalonia; najważniejszą postacią był hrabia Guifré el Pelós (873 – 879), któremu udało się zjednoczyć hrabstwa Barcelony, Girony, Cerdaňi i Urgell
  • 988 r. – wymarcie dynastii karolińskiej; hrabia Borell II zaprzestał składania hołdu lennego Frankom; początek państwowości katalońskiej
  • 1137 r. – hrabia Katalonii Ramón Berenguer IV zawarł małżeństwo z Petronillą, córką króla Aragonu Ramiro I.; umożliwiło mu to wstąpienie na tron; w ten sposób powstało Królestwo Aragonii, w którego skład weszła Katalonia; Obejmowało jedną trzecią terytorium królestwa Kastylii i Leonu, najsilniejszego państwa na Półwyspie Iberyjskim, powstałego w 1085r. po tym, jak Król Kastylii, Alfons VI, przyłączył Toledo do swojego terytorium; Unia Katalonii i Aragonu była skierowana właśnie przeciw ekspansji Kastylijczyków.
  • 1214 – powstały Corts Catalanes; zapoczątkowały one Generalitat, powstały w XV w.
  • 1229 r. – zdobycie Majorki przez króla Jaume I i wypędzenie Arabów z archipelagu Balearów; znaczny wzrost znaczenia Katalonii na Morzu Śródziemnym
  • 1238 r. – Katalończycy zdobyli Walencję
  • 1282 r. – w ręce Katalończyków dostała się Sycylia
  • 1469 r. – małżeństwo Ferdynanda II Aragońskiego i Izabeli Katolickiej dające początek zjednoczeniu Hiszpanii; Katalonia zachowała ograniczoną suwerenność, ale rozpoczął się powolny upadek krainy

DZIEJE NOWOŻYTNE

  • 1640 r. – ‘La Guerra Dels Segadors’ (‘Wojna Żeńców’); wielkie powstanie w Katalonii spowodowane kryzysem gospodarczym i nadmiernym fiskalizmem króla Filipa IV; przerodziło się ono wkrótce w ruch narodowo – wyzwoleńczy; wsparcia powstańcom udzieliła Francja
  • 1652 r. – stłumienie powstania i zajęcie Barcelony przez wojska hiszpańskie; rewolta zakończyła się klęską z kilku powodów:
    - Brak zjednoczenia nurtu plebejskiego (który dał hasło walki zbrojnej) i mieszczańskiego (zainteresowanego niepodległością Katalonii
    - Słabość ekonomiczna regionu
    - Fronda we Francji i zaprzestanie militarnego wsparcia Katalończyków
  • 1659 r. – podpisanie traktatu pirenejskiego i zatwierdzenie przywilejów Katalonii; jednocześnie przyłączenie części ziem katalońskich (Rosselló, Capcir, Conflet, Vallespir i część Cerdanyi) do Francji
  • 1700 r. – wojna o sukcesję hiszpańską; spowodowana była bezpotomną śmiercią Karola II z dynastii Habsburgów; na mocy jego testamentu korona powinna przypaść Filipowi Anjou, wnukowi Ludwika XIV, co spotkało się ze sprzeciwem Habsburgów; Austria, Niderlandy, Wielka Brytania i Portugalia zjednoczyły się przeciw Francji; Katalonia stanęła po stronie Habsburgów
  • 1705 r. – wybuch powstania w Katalonii przeciw Filipowi V wspierane przez Walencję i Aragonię; rebelianci zdobyli Barcelonę
  • 1710 r. – pokój w Utrechcie; Hiszpania utraciła na rzecz cesarza Niderlandy, na rzecz Sabaudii Królestwo Obojga Sycylii, na rzecz Wielkiej Brytanii Gibraltar
  • 1714 r. – 11 września wojska Filipa V zdobyły Barcelonę (do dziś dzień ten jest obchodzony w Katalonii jako Dzień Niepodległości); większa część miasta została zburzona, a król na gruzach kazał wybudować Cytadelę – twierdzę, która miałaby w porę zapobiec kolejnej rebelii
  • 1716 r. – Burbonowie zlikwidowali resztę odrębności Katalonii; zlikwidowano Parlament i Generalitat, wprowadzono prawo kastylijskie jako obowiązujące, a język kataloński jako urzędowy został zastąpiony hiszpańskim
  • 1742 r. – gwałtowny rozwój gospodarczy Katalonii był główną przyczyną wprowadzenia nowych ceł wewnętrznych przez Koronę
  • 1768 r. – wycofano język kataloński ze szkół i uczelni wyższych

XIX w.

  • 1808 r. – Napoleon Bonaparte zajął Hiszpanię i osadził na jej tronie swojego brata Józefa
  • 1810 r. – Cesarz Francuzów zaoferował Katalończykom autonomię i przywrócenie języka katalońskiego jako oficjalnego
  • 1813 r. – przywrócenie władzy Burbonów
  • 1833 r. – w Barcelonie powstała pierwsza fabryka, w której używano maszyny parowej; w połowie XIX w. Katalonia była najbardziej zindustrializowanym i najszybciej rozwijającym się regionem Hiszpanii; zaczęła powstawać klasa robotnicza i społeczeństwo industrialne, zaczął także odżywiać ruch narodowy, który jednak do lat 80. był głównie domeną intelektualistów; skupieni byli oni wokół ruchu ‘La Renaixença’, czyli w wolnym tłumaczeniu ‘Odrodzenie’
  • 1854 r. – pierwszy strajk robotniczy w Barcelonie
  • 1887 r. – powstała Lliga de Catalunya, wysuwająca postulaty większej autonomii regionu
  • 1892 r. – ogłoszono Bases de Manresa – podstawy do konstytucji regionalnej Katalonii
  • 1898 r. – Hiszpania utraciła swoje ostatnie kolonie w Ameryce Środkowej – Kubę i Puerto Rico; klęska w wojnie ze Stanami Zjednoczonymi wzmocniła ruch nacjonalistyczny

XX w.

  • 1901 r. – powstała Lliga Regionalista (Liga Regionalistyczna), będąca pierwszą katalońską partią polityczną; po wejściu w koalicję z mniejszymi ugrupowaniami nacjonalistycznymi przyjęła nazwę Solidaritat Catalana; jednym z ważniejszych działaczy był Enric Prat de la Riba; w swojej książce ‘La Nacionalitat Catalana’ opisał dążenia Katalończyków do wolności oraz sformułował program Ligi (sytuację Katalończyków porównał do sytuacji Polaków zniewolonych przez trzech zaborców
  • 1914 r. – sformowanie autonomicznego rządu Mancomunitat
  • 1921 r. – klęska wojsk hiszpańskich w Maroku spowodowała kryzys polityczny; kolejne rządy były coraz słabsze, a społeczeństwo coraz bardziej zniechęcało się do systemu parlamentarnego
  • 1923 r. – w nocy z 12 na 13 września gen. Miguel Primo de Rivera dokonał zamachu stanu; 3 dni później król Alfons XIII oddał władzę w jego ręce; prokatalońskie wypowiedzi Primo de Rivery spowodowały, że przewrót i dyktaturę poparły burżuazja katalońska i klasa średnia; dyktator nie zamierzał jednak spełniać swoich obietnic
  • 1925 r. – Primo de Rivera zlikwidował Mancomunitat i zniósł przywileje Katalończyków; w samej Katalonii wzrosło znaczenie ugrupowań radykalnych, wśród nich Acció Catalá, na czele którego stał Francesc Maciá
  • 1930 r. – Alfons XIII zaapelował o oddanie władzy przez Primo de Riverę; dyktator natychmiast podał się do dymisji i 27 stycznia 1930 r. wyjechał do Paryża
  • 1931 r. – 14 kwietnia król Alfons XIII abdykował i wyjechał z Hiszpanii; proklamowano Drugą Republikę; w dniu abdykacji króla w Barcelonie proklamowano Republikę Katalońską, na czele której stanęli reprezentujący lewicową partię Esquerra Francesc Maciá i Lluis Companys.
  • 1932 r. – 19 kwietnia przyjęto nowy statut dla Katalonii; na jego mocy kataloński stał się językiem urzędowym na równi z hiszpańskim; władza wykonawcza przeszła w ręce Generalitat, władzę ustawodawczą skupiono w autonomicznym parlamencie; Katalonia otrzymała prawo do posługiwania się własnym hymnem (Els Segadors) i flagą w czerwono – żółte pasy (la Senyera)
  • 1933 r. – wybory do parlamentu hiszpańskiego wygrała prawicowa CEDA, przeciwna rozszerzaniu autonomii; zwycięstwo prawicy spowodowało wybuch zamieszek w Madrycie, Walencji, Sewilli, Bilbao, Kordobie i innych większych miastach;
  • 1934 r. – w Barcelonie proklamowano niezależne Państwo Katalońskie w ramach Federacyjnej Republiki Hiszpańskiej; bunt został szybko stłumiony, a jego przywódców aresztowano; represyjny kurs rządu wobec Katalonii spotkał się z ostrym sprzeciwem Katalończyków
  • 1936 r. – 15 stycznia sformowano Front Ludowy – szeroką koalicję partii lewicowych; w jej skład weszła Esquerra, obok Komunistycznej Partii Hiszpanii, POUM (Robotniczej Partii Zjednoczenia Marksistowskiego) i PSOE (Hiszpańskiej Socjalistycznej Partii Robotniczej), a także kilku mniejszych ugrupowań;
  • 16 lutego w przyspieszonych wyborach Front Ludowy zwyciężył; statut Katalonii został przywrócony;
  • W międzyczasie doszło do znacznej destabilizacji państwa; na ulicach dochodziło do starć między bojówkami anarchistów i komunistów z jednej strony a członkami Falangi – skrajnie prawicowej formacji, powstałej po klęsce prawicy, z drugiej strony; zarówno jedni, jak i drudzy posuwali się nawet do zabijania swoich przeciwników politycznych; komuniści palili kościoły i mordowali księży; starcie obu stron było nieuniknione
  • 17 lipca zbuntowały się wojska hiszpańskie stacjonujące w Maroku; na ich czele stanął niezwykle zdolny, zaledwie 42 – letni generał Francisco Franco Bahamonde;
  • 18 lipca bunt ogłosiły oddziały w Madrycie; rozpoczęła się wojna domowa
  • 21 lipca – w Barcelonie powstał Komitet Milicji Antyfaszystowskich, a realna władza przeszła w ręce anarchistów i marksistów; zapanował terror rewolucyjny - masowo palono kościoły, a księży jako tych, którzy mogliby wspierać Franco, mordowano;
  • W swojej książce „W hołdzie Katalonii” George Orwell nazwał Barcelonę miastem, w którym „klasa bogatych przestała praktycznie istnieć. Niemal wszyscy nosili proste robotnicze ubrania lub niebieskie kombinezony, czy też różne odmiany milicyjnych mundurów (…) Służalcze a nawet ceremonialne formy zanikły. Nikt nie mówi Señor lub Don czy nawet Usted; zwracano się do siebie Towarzyszu i Ty, Buenos Dias zostało zastąpione przez Salud.”; w Katalonii rebelia Franco poniosła klęskę;
  • 1939 r. – w styczniu oddziały generała Franco zdobyły Barcelonę; 1 kwietnia ogłoszono koniec wojny i rozpoczęto budowę „jednej, wolnej i wielkiej Hiszpanii”; Katalończycy jako pokonani zostali potraktowani ze szczególnym okrucieństwem – zakazano używania języka katalońskiego w miejscach publicznych, wycofano go ze szkół, uczelni wyższych, uczelni i kościołów; biblioteki oczyszczono z książek katalońskich, które spalono lub skonfiskowano; zlikwidowano parlament i Generalitat; zawieszono statut, zakazano używania symboli narodowych; w tym samym roku w konspiracji zawiązano Narodowy Front Katalonii (Front Nacional de Catalunya);
  • 1940 r. – prezydent Katalonii Lluis Companys został schwytany przez Gestapo na terenie okupowanej Francji, a następnie wydany reżimowi Franco; sąd wojskowy skazał go na śmierć; wyrok wykonano 15 października w Barcelonie; Companys zdjął przed egzekucją buty, aby móc dotykać stopami ziemi katalońskiej, a tuż przed egzekucją zdążył krzyknąć ‘Za Katalonię!’
  • 1940 – 45 – setki Katalończyków zostały zesłane do obozu koncentracyjnego w Mauthausen jako ‘nie – Hiszpanie’; osoby, które łączyła tożsamość katalońska były mordowane, więzione, lub zmuszane do emigracji; szacuje się, że Katalonia straciła na zawsze 700 tysięcy obywateli
  • 1945 r. - Esquerra Democratica de Catalunya (Demokratyczna Lewica Katalonii) wchodzi w skład Alianza Nacional de Fuerzas Democraticas (Narodowego Sojuszu Sił Demokratycznych) założonego w Tuluzie; współtworzyły go PSOE i lewicowe związki zawodowe CNT i UGT
  • 1954 r. – 7 sierpnia w Meksyku zwołano Parlament Katalonii; prezydentem Generalitat został wybrany Josep Taradellas
  • 1960 r. – wizyta Franco w Barcelonie; podczas koncertu w Palau de La Musica Catalana publiczność zaczęła śpiewać hymn Katalonii, Els Segadors; aresztowano ponad 20 osób, w tym przyszłego prezydenta Katalonii, Jordiego Pujola; podczas rozprawy miał powiedzieć: „Ten proces nie jest przeciwko mnie, ale przeciwko młodzieży Katalonii i Hiszpanii, która wierzy w wolność”; skazano go na 7 lat więzienia
  • W latach 60. Katalonia ponownie była najlepiej rozwiniętą gospodarczo krainą Hiszpanii
  • 1975 r. – 20 listopada zmarł generał Franco; przywrócono monarchię parlamentarną
  • 1977 r. – przywrócono Generalitat, na czele którego stanął Josep Taradellas.
  • 1979 r. – przywrócono statut Katalonii
  • 1980 r. – pierwsze wolne wybory do parlamentu Katalonii; faworytem była partia komunistyczna, jednak triumf odniosła centrowa, nacjonalistyczna Convergencia i Unió (CiU), powstała w 1974 r. z połączenia dwóch partii – Convergencia Democratica de Catalunya (CDC) i Unió Democratica de Catalunya (UDC); na jej czele stanął Jordi Pujol; od 1980 r. nieprzerwanie przez 23 lata stał na czele Generalitat; nacjonalizm kataloński według Pujola to „nacjonalizm współżycia, przywiązujący wielką wagę do kwestii społecznych, respektujący wszystkie odmienności, demokratyczny i pokojowy” (Wprost 1999, nr 868); Pujol jest zwolennikiem integracji Katalonii z Unią Europejską, a samą Hiszpanię widzi jako kraj wielonarodowy, uwzględniający roszczenia Katalonii, Galicji i Kraju Basków
  • 1981 r. – 24 lipca początek działalności Terra Lliure (kat. Wolna Ziemia), skrajnie lewicowej organizacji terrorystycznej o charakterze separatystycznym; ich pierwszym i najważniejszym czynem było porwanie 21 maja 1981 r. prawicowego dziennikarza Federico Jimeneza Losantosa; po paru dniach został odbity
  • 1981 – 1984 – Terra Lliure usiłowała zdobyć poparcie katalońskiej klasy robotniczej poprzez ostrą krytykę środków masowego przekazu oraz interesów ekonomicznych Hiszpanii i Francji; jednak znaczenie organizacji stopniowo malało poprzez aresztowania i śmierć jej działaczy
  • 1987 r. – zamach bombowy zorganizowany przez Terra Lliure w Borjas Blancas; jedna osoba zginęła
  • 1992 r. – przed Igrzyskami Olimpijskimi w Barcelonie sędzia Baltazar Garzón doprowadził do aresztowania ok. 60 członków organizacji; mediacji z zatrzymanymi podjęła się Esquerra Republicana De Catalunya, zachęcając ich do wstąpienia w szeregi partii i do pokojowej walki o niepodległą Katalonię
  • 1995 r. – 11 września Terra Lliure ogłosiła zakończenie działalności
  • Pod koniec lat 90. Katalonia wytwarzała 25% PKB całej Hiszpanii, a PKB per capita wynosił 17,5 tysięcy dolarów i był o 25% wyższy od średniej hiszpańskiej; stąd też sprzeciw Barcelony wobec polityki polegającej na utrzymywaniu z kasy regionalnej biedniejszych i bardziej zacofanych regionów (takich jak Estremadura czy Andaluzja); dlatego Pujol postulował, aby Katalonia dostawała z kasy centralnej tyle samo funduszy, ile do niej wpłaca; konserwatywny rząd Hiszpanii pod przywództwem premiera Aznara nie chciał o tym słyszeć

XXI w.

  • 2003 r. – Jordi Pujol zrezygnował ze stanowiska; wybory wygrała CiU, jednak rząd utworzyły partia socjalistyczna (PSC) w koalicji z Esquerrą i Zielonymi; na czele Generalitat stanął Pasqual Maragall
  • 2004 r. – 11 marca zamach Al – Kaidy w Madrycie; 14 marca wybory do parlamentu hiszpańskiego wygrywają socjaliści z PSOE; na czele rządu staje José Luis Rodriguez Zapatero, zapowiadający znaczący zwrot w polityce regionalnej
  • 2005 r. – 30 września parlament Katalonii przytłaczającą większością przegłosował zawierający 227 artykułów projekt nowego statutu autonomicznego; na 135 deputowanych 120 głosowało „za”; przeciw głosowała jedynie postfrankistowska Partido Popular (Partia Ludowa)
  • - Statut stanowił swojego rodzaju „konstytucję dla Katalonii”; określał on przede wszystkim prawa i obowiązki organów władzy ustawodawczej (Parlament), wykonawczej (Generalitat) i sądowniczej (sądy i trybunały);
  • - Paragraf 1 Artykułu 1 brzmi: „Katalonia to naród”; tak daleko idące stwierdzenie nie pojawiło się jeszcze w żadnym wcześniejszym dokumencie, określającym autonomię regionu; ani w statucie z 1931r, stanowiącym osiągnięcie pierwszego rządu republikańskiego („Katalonia jest autonomicznym krajem będącym częścią Republiki Hiszpańskiej), ani w statucie z Nurii z 1932 r. („Katalonia jest regionem autonomicznym”), ani też w statucie z 1979 r. („Katalonia jest wspólnotą autonomiczną”).
  • - O narodzie katalońskim jest już mowa w preambule dokumentu; w zakończeniu tego wstępu umieszczono pewien zbiór zasad, jakimi kierowali się twórcy statutu – między innymi historyczne prawo Katalończyków do decydowania o własnym losie, uznanie Hiszpanii za kraj wielonarodowy, współżycie i współpraca Katalonii z ludem hiszpańskim i z Unią Europejską, zrównanie statusu społecznego kobiet i mężczyzn, nierozerwalność tradycji demokratycznej w polityce i ciągłość Generalitat jako demokratycznego organu władzy samorządowej, działającego od 1931 r. i zmuszonego do działania na uchodźstwie.
  • - Dokument oddawał Katalończykom we władanie barcelońskie lotnisko El Prat, a także największe porty w Barcelonie i Tarragonie; w artykule 202 stwierdzono, że statut ma regulować relacje podatkowo-gospodarcze pomiędzy Generalitat a państwem hiszpańskim; konkretnie chodziło o przyznanie Katalończykom niezależności w polityce finansowej i prawa do samodzielnego pobierania podatków.
  • - Padła również propozycja zmniejszenia sumy odprowadzanej co rok z podatków do budżetu centralnego.
  • - W całej Katalonii odbyły się wiece poparcia dla statutu; w pozostałej części Hiszpanii społeczeństwo było oburzone roszczeniami Katalończyków
  • 2006 r. – 6 stycznia generał Jose Mena Aguado ogłosił, że nie wyklucza się wkroczenia wojsk do Katalonii w przypadku niezgodności statutu z konstytucją; ukarano go natychmiast aresztem domowym
  • - Ostatecznie przyjęto kompromisową wersję statutu; Katalończycy nie uzyskali władzy nad infrastrukturą kolejową i lotniczą, ani całkowitej władzy nad finansami
  • 30 marca hiszpański Kongres Deputowanych uchwalił nowy statut; 18 czerwca został przyjęty w referendum; PSC i CiU wzywały do poparcia statutu, Esquerra zachęcała do głosowania na „nie”; 20 maja przewodniczący ERC Carod Rovira stwierdził, że interesuje go jedynie referendum dotyczące niepodległości Katalonii, podobne do tego, jakie miało miejsce w Czarnogórze; stanowisko partii doprowadziło do zerwania koalicji i upadku rządu
  • 1 listopada odbyły się wybory do parlamentu; wygrała w nich CiU, jednak rząd ponownie stworzyli PSC, ERC i Zieloni; na jego czele stanął urodzony w Hiszpanii José Montilla.

Mecze


Barcelona

Liverpool FC
3 : 0
Champions League
Camp Nou - 21:00 01-05-2019

Celta Vigo

Barcelona
2 : 0
La Liga
Estadio Balaídos - 20:45 04-05-2019

Liverpool FC

Barcelona
4 : 0
Champions League
Anfield Road - 21:00 07-05-2019

Barcelona

Getafe
2 : 0
La Liga
Camp Nou - 18:30 12-05-2019

Eibar

Barcelona
2 : 2
La Liga
Estadio Municipal de Ipurua - 16:15 19-05-2019

Barcelona

Valencia
1 : 2
Copa del Rey
Camp Nou - 21:00 25-05-2019

Barcelona

Chelsea
- : -
Mecz towarzyski
Saitama Stadium 2002 - 12:30 23-07-2019

Barcelona

Vissel Kobe
- : -
Mecz towarzyski
Noevir Stadium Kobe - 11:00 27-07-2019

Barcelona

Arsenal Londyn
- : -
Puchar Gampera
Camp Nou - 20:00 04-08-2019

Tabela La Liga

Drużyna M W R P BZ BS Pkt
1 Barcelona 38 26 9 3 90 36 87
2 Atlético 38 22 10 6 55 29 76
3 R. Madrid 38 21 5 12 63 46 68
4 Valencia 37 15 15 7 51 35 60
5 Sevilla 38 17 8 13 62 47 59
6 Getafe 37 15 13 9 48 35 58
7 Espanyol 38 14 11 13 48 50 53
8 Athletic 38 13 14 11 41 45 53
9 R. Sociedad 38 13 11 14 45 46 50
10 Betis 38 14 8 16 44 52 50
11 Alavés 38 13 11 14 39 50 50
12 Eibar 38 11 14 13 46 50 47
13 Leganés 38 11 12 15 37 43 45
14 Villarreal 38 10 14 14 49 52 44
15 Levante 38 11 11 16 59 66 44
16 Valladolid 38 10 11 17 32 51 41
17 Celta 38 10 11 17 53 62 41
18 Girona 38 9 10 19 37 53 37
19 Huesca 37 7 11 19 43 65 32
20 Rayo 37 8 7 22 41 70 31

Ostatnie komentarze